گرديدند ، و به مجالس خلفاء بدون اجازت ميرفتند ، در حالى كه خود عربها نمىتوانستند بدان محضر باريابند . « 1 » و حتى اگر المهدى ميخواست با خواص خود مشورتى نمايد ، نخست رأى موالى را مىشنيد ، و با ايشان سخن ميراند . « 2 » ترسايان ( نصرانيان ) پيروان حضرت مسيح در سرتاسر كشور ساسانى ميزيستند ، و ايشانرا با شاهان اين طايفه و مردم ايران كه زردشتى بودند داستانهاست ، و در آخر مذهب نسطورى نصرانيان رواج كامل يافته بود ، و ترسايان يكى از طبقات كشور ساسانى بودند كه در اوايل ظهور اسلام هم در خراسان ميزيستند ، و عنعنات كيش خود را حفظ ميكردند . « 3 » درين ترسايان ارباب دانش و علم و اداره و صاحب ديوان و پزشكان بودند ، كه در عصر اسلامى نيز به نشر اين محاسن شهرت داشتند ، و ايشانرا در نقل علوم و ترجمهء آن در عربى سهمى بزرگست ، و پيشوايان دينى و اسقفان ترسايان بدربارهاى خلفاى عباسى ميرفتند ، و با ايشان به مسامحت و مدارا رفتار مىشد . « 4 » ترسايان در خراسان نيز مراكز مهمى داشتند ، و شهر رام پيروز و ابيورد در حدود 553 م قلمرو نسطوريان شمرده شده است « 5 » ، و با وجوديكه مردم مرو رود بقول « يادگار زريران » زردشتى بودند ، ولى مقر اسقف نسطورى در مرو بود ، كه در عهد استيلاى عرب نام اين اسقف مروى اليجه بود ، و براى نشر دين ترسايى تبليغات فراوان ميكرد ، كه مذهب ننسطورى مسيحى در تخارستان و كشورهاى ترك اساس استوارى گرفت ، و قبل از ان هم قادس و هرات و بادغيس مقر اسقف‌هاى نسطورى بود . « 6 » و در حدود 480 تا 488 م چون جلسهء بزرگ نسطوريان در سلوكيه از طرف جاثليق اكاس

--> ( 1 ) - الاعانى 18 / 148 ( 2 ) - العقد الفريد 1 / 53 ( 3 ) - براى تفصيل رك : باب ششم كتاب ساسانيان كريستن سين در باب ترسايان ايران . ( 4 ) - تاريخ تمدن اسلامى 4 / 122 ( 5 ) - مار كورات در ايرانشهر 72 ( 6 ) - ايرانشهر 75 و 77